Η έναρξη της σχολικής χρονιάς είναι μια σημαντική αλλαγή για όλη την οικογένεια. Νέο πρόγραμμα, πρωινό ξύπνημα, διαφορετικές υποχρεώσεις, νέοι συμμαθητές, εκπαιδευτικοί και κανόνες. Για κάποια παιδιά, η επιστροφή ή η πρώτη γνωριμία με το σχολείο γίνεται εύκολα. Για άλλα, όμως, οι πρώτες μέρες μπορεί να συνοδεύονται από άγχος, κλάμα, έντονη άρνηση ή δυσκολία να αποχωριστούν τους γονείς τους.

Η σχολική προσαρμογή δεν γίνεται με τον ίδιο τρόπο και στον ίδιο χρόνο για όλα τα παιδιά. Επομένως, το γεγονός ότι ένα παιδί δυσκολεύεται στην αρχή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Συχνά χρειάζεται απλώς χρόνο, σταθερότητα και την κατάλληλη υποστήριξη από τους ενήλικες γύρω του.

Γιατί κάποιες φορές το παιδί δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στο σχολείο;

Κάθε παιδί έχει τον δικό του τρόπο να ανταποκρίνεται στις αλλαγές. Για ένα παιδί, η επιστροφή στο σχολείο μπορεί να είναι κάτι ευχάριστο και γνώριμο. Για ένα άλλο, μπορεί να σημαίνει ότι αφήνει πίσω του μια πιο χαλαρή καθημερινότητα και καλείται ξαφνικά να ακολουθήσει ένα νέο πρόγραμμα.

Ιδιαίτερα για τα παιδιά που πηγαίνουν για πρώτη φορά σε ένα νέο σχολικό περιβάλλον, υπάρχουν πολλά καινούρια πράγματα που χρειάζεται να διαχειριστούν:

• τον αποχωρισμό από τους γονείς
• ένα νέο καθημερινό πρόγραμμα
• νέους κανόνες και προσδοκίες
• καινούριους εκπαιδευτικούς και συμμαθητές
• διαφορετικούς χώρους και ερεθίσματα
• την ανάγκη να λειτουργούν περισσότερο αυτόνομα.

Ακόμη και παιδιά που είχαν προσαρμοστεί καλά την προηγούμενη σχολική χρονιά μπορεί να χρειαστούν λίγο χρόνο για να ξαναβρούν τον ρυθμό τους μετά τις διακοπές.

Πώς μπορεί να εκφράζεται η δυσκολία προσαρμογής;

Δεν εκφράζουν όλα τα παιδιά το άγχος ή τη δυσκολία τους με τον ίδιο τρόπο. Κάποιο παιδί μπορεί να πει ξεκάθαρα «δεν θέλω να πάω σχολείο», ενώ ένα άλλο μπορεί να μην μπορεί να εξηγήσει τι ακριβώς το δυσκολεύει.

Στις πρώτες μέρες μπορεί να παρατηρήσετε:

• κλάμα ή έντονη δυσκολία στον αποχωρισμό το πρωί
• άρνηση να πάει στο σχολείο
• περισσότερη προσκόλληση στον γονέα
• εκνευρισμό ή ξεσπάσματα
• δυσκολία στον ύπνο ή στην πρωινή προετοιμασία
• σωματικά ενοχλήματα, όπως πόνο στην κοιλιά ή πονοκέφαλο
• περισσότερη κούραση μετά το σχολείο
• αλλαγές στη διάθεση
• μειωμένη διάθεση για παιχνίδι ή άλλες δραστηριότητες.

Αυτές οι αντιδράσεις δεν σημαίνουν από μόνες τους ότι το παιδί δεν μπορεί να προσαρμοστεί. Είναι σημαντικό να παρατηρούμε τη συχνότητα, την ένταση και τη διάρκεια των συμπεριφορών, αλλά και το πώς εξελίσσονται όσο περνούν οι μέρες.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να βοηθήσουν;

1. Δώστε χρόνο

Η προσαρμογή στο σχολείο δεν είναι ένας αγώνας δρόμου. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε από το παιδί να αισθανθεί άνετα από την πρώτη κιόλας μέρα.

Αποφύγετε συγκρίσεις όπως «ο αδερφός σου πήγαινε χωρίς να κλαίει» ή «τα άλλα παιδιά δεν φοβούνται». Κάθε παιδί χρειάζεται διαφορετικό χρόνο για να νιώσει ασφάλεια.

2. Ακούστε χωρίς να ακυρώνετε το συναίσθημά του

Όταν ένα παιδί λέει «δεν θέλω να πάω σχολείο», είναι εύκολο να απαντήσουμε «μα δεν έχεις τίποτα να φοβάσαι».

Αντί γι’ αυτό, μπορούμε πρώτα να αναγνωρίσουμε αυτό που νιώθει:

«Καταλαβαίνω ότι σου φαίνεται δύσκολο να αποχωριστούμε το πρωί. Είναι μια μεγάλη αλλαγή και χρειάζεσαι λίγο χρόνο για να συνηθίσεις.»

Το να αναγνωρίζουμε ένα συναίσθημα δεν σημαίνει ότι ενισχύουμε τον φόβο. Δείχνουμε στο παιδί ότι μπορεί να μας μιλήσει γι’ αυτό που αισθάνεται.

3. Δημιουργήστε μια σταθερή ρουτίνα

Μια προβλέψιμη καθημερινότητα μπορεί να βοηθήσει το παιδί να αισθανθεί μεγαλύτερη ασφάλεια.

Σταθερή ώρα ύπνου και πρωινού ξυπνήματος, προετοιμασία της σχολικής τσάντας από το προηγούμενο βράδυ και ένα ήρεμο πρωινό μπορούν να κάνουν την έναρξη της ημέρας πιο ομαλή.

Όσο λιγότερες είναι οι βιαστικές αλλαγές και οι απρόβλεπτες καταστάσεις, τόσο πιο εύκολο μπορεί να γίνει το νέο πρόγραμμα.

4. Κρατήστε τον αποχωρισμό σύντομο και σταθερό

Ο αποχωρισμός στην πόρτα του σχολείου μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολος. Ένα παιδί που κλαίει μπορεί να κάνει τον γονέα να θέλει να παραμείνει περισσότερο.

Ωστόσο, ένας σύντομος, σταθερός και ήρεμος αποχαιρετισμός μπορεί να βοηθήσει περισσότερο από έναν παρατεταμένο αποχωρισμό.

Μπορείτε να δημιουργήσετε ένα μικρό σταθερό «τελετουργικό», για παράδειγμα μια αγκαλιά, μια συγκεκριμένη φράση και ένα χαμόγελο πριν φύγετε.

5. Μιλήστε για το σχολείο, χωρίς να το κάνετε το μοναδικό θέμα της ημέρας

Είναι φυσικό να θέλετε να μάθετε πώς πέρασε το παιδί. Ωστόσο, πολλές ερωτήσεις αμέσως μετά το σχολείο μπορεί να το κουράσουν.

Αντί για συνεχείς ερωτήσεις, αφήστε χώρο και για αυθόρμητη συζήτηση. Μερικές φορές το παιδί χρειάζεται πρώτα να ξεκουραστεί, να φάει ή να παίξει και μετά είναι πιο εύκολο να μιλήσει.

6. Εστιάστε στην προσπάθεια και όχι μόνο στο αποτέλεσμα

Μπορείτε να ενθαρρύνετε το παιδί για μικρά βήματα:

«Σήμερα κατάφερες να μπεις στην τάξη παρόλο που ήταν δύσκολο.»

Η αναγνώριση της προσπάθειας βοηθά το παιδί να καταλάβει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει σταδιακά κάτι που στην αρχή του φαίνεται δύσκολο.

Κι αν το παιδί λέει κάθε μέρα «δεν θέλω να πάω σχολείο»;

Η άρνηση για το σχολείο μπορεί να αποτελεί μέρος της αρχικής προσαρμογής, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται για μικρό χρονικό διάστημα και σταδιακά μειώνεται.

Αν όμως η δυσκολία επιμένει, γίνεται εντονότερη ή επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα του παιδιού, αξίζει να διερευνηθεί τι βρίσκεται πίσω από αυτήν.

Μπορεί να υπάρχει κάποια δυσκολία στον αποχωρισμό, στις κοινωνικές σχέσεις, στη συμμετοχή στην τάξη, στην κατανόηση των απαιτήσεων του σχολείου ή κάποια άλλη ανάγκη που χρειάζεται προσοχή.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συνεργασία ανάμεσα στην οικογένεια και το σχολείο είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η επικοινωνία με τον εκπαιδευτικό μπορεί να βοηθήσει τους γονείς να κατανοήσουν πώς είναι το παιδί κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας και αν η δυσκολία εμφανίζεται μόνο κατά τον αποχωρισμό ή συνεχίζεται και μέσα στην τάξη. Η συνεργασία σχολείου και οικογένειας θεωρείται σημαντικός παράγοντας για τη γνωστική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού.

Πότε χρειάζεται να ζητήσουμε περισσότερη υποστήριξη;

Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός ημερών που να ισχύει για όλα τα παιδιά. Περισσότερο από το «πόσες μέρες έχουν περάσει», έχει σημασία η συνολική εικόνα.

Αν παρατηρείτε ότι το παιδί παρουσιάζει έντονο και επίμονο άγχος, αρνείται συστηματικά να πάει σχολείο, έχει σημαντικές αλλαγές στον ύπνο ή στη διάθεσή του ή δυσκολεύεται να λειτουργήσει στην καθημερινότητά του, είναι καλό να μην αγνοήσετε αυτές τις ενδείξεις.

Η αναζήτηση βοήθειας δεν σημαίνει ότι υπάρχει απαραίτητα κάποιο σοβαρό πρόβλημα. Μπορεί απλώς να βοηθήσει την οικογένεια να κατανοήσει καλύτερα τι δυσκολεύει το παιδί και να βρει τρόπους να το υποστηρίξει.

Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό

Οι πρώτες μέρες στο σχολείο δεν χρειάζεται να είναι τέλειες.

Κάποια παιδιά θα μπουν στην τάξη με ενθουσιασμό από την πρώτη μέρα. Άλλα μπορεί να χρειαστούν περισσότερες αγκαλιές, περισσότερη ενθάρρυνση και λίγο περισσότερο χρόνο μέχρι να νιώσουν ασφάλεια.

Ο στόχος δεν είναι να μην υπάρξει κανένα δύσκολο συναίσθημα. Είναι να βοηθήσουμε το παιδί να μάθει ότι μπορεί να το διαχειριστεί.

Με σταθερότητα, υπομονή, αποδοχή και συνεργασία με το σχολείο, η νέα καθημερινότητα μπορεί σταδιακά να γίνει πιο οικεία και πιο ασφαλής.

Γιατί η προσαρμογή δεν χρειάζεται να γίνει από τη μία μέρα στην άλλη. Χρειάζεται να γίνει με τον ρυθμό που μπορεί κάθε παιδί.

Διάβασε επίσης

Οδηγός για γονείς: Πρωινά χωρίς δράματα

10 Τρόποι να βοηθήσετε τα παιδιά σας να διαχειρίζονται το άγχος

Το παιδί μου δε θέλει να διαβάσει: Αιτίες και λύσεις

Image by Magnific